Khi nhắc đến văn hóa truyền thống của đất nước vạn đảo, hình ảnh hàng chục người đàn ông lực lưỡng cùng nhau khiêng một ngôi nhà tranh mái lá (bahay kubo) đi bộ qua những con đường làng quanh co chính là biểu tượng bất hủ của tinh thần Bayanihan Philippines. Khái niệm này bắt nguồn từ từ gốc bayan (nghĩa là quốc gia, thị trấn hoặc cộng đồng), phản ánh lòng nhân ái, sự sẻ chia vô tư và tinh thần tương thân tương ái sâu sắc của con người nơi đây.
Nguồn gốc lịch sử từ tập tục di dời nhà cửa truyền thống
Vào thời kỳ trước khi đô thị hóa lan rộng, nhà ở của người dân nông thôn Philippines chủ yếu làm từ tre, gỗ nhẹ và lá cọ nipa gọi là bahay kubo. Khi một gia đình muốn chuyển đến vùng đất mới tốt hơn hoặc cần tránh bão lũ ven sông, cả làng sẽ tập hợp lại. Những người đàn ông khỏe mạnh luồn những thanh tre lớn dưới gầm nhà, đồng lòng nâng bổng cả ngôi nhà lên vai và bước đều theo nhịp hô vang dội.
Việc cùng giúp một gia đình di dời ngôi nhà nhẹ là hình ảnh thường được dùng để giải thích tinh thần hỗ trợ lẫn nhau. Cách tổ chức và tập quán đáp lễ có thể khác nhau giữa các cộng đồng; điểm chung là đóng góp công sức vì việc của hàng xóm.
Sự chuyển mình của Bayanihan trong đời sống đô thị hiện đại
Ngày nay, dù những ngôi nhà bê tông cốt thép đã thay thế nhà tranh mái lá, tinh thần Bayanihan không hề biến mất mà chuyển hóa thành những hành động thiết thực trong xã hội hiện đại:
- Ứng phó thiên tai bão lũ: Philippines là quốc gia thường xuyên hứng chịu các cơn bão nhiệt đới từ Thái Bình Dương. Mỗi khi bão tan, thanh niên và người dân các khu phố (Barangay) lập tức tự nguyện lập các trạm cứu trợ, quyên góp lương thực, dọn dẹp cây đổ và sửa chữa nhà cửa cho các gia đình bị thiệt hại nặng.
- Các tủ thực phẩm cộng đồng (Community Pantry): Trong các giai đoạn khó khăn, phong trào “Ai có chia sẻ, ai cần đến lấy” đã bùng nổ khắp Manila và các tỉnh thành, thể hiện rõ nét văn hóa sẻ chia không vụ lợi.
- Sự hỗ trợ đồng nghiệp tại nơi làm việc: Tại các văn phòng công sở Philippines, tinh thần Bayanihan thể hiện qua sự hỗ trợ nhiệt tình giữa các thành viên trong nhóm, sẵn sàng gánh vác công việc giúp người khác khi đồng nghiệp gặp biến cố gia đình.
Bài học hòa nhập cho người nước ngoài sinh sống tại Philippines
Đối với người Việt Nam sang Philippines làm việc và sinh sống, thấu hiểu tinh thần Bayanihan là chìa khóa vàng để xây dựng mối quan hệ tốt đẹp với người bản xứ. Hãy luôn giữ nụ cười thân thiện, chủ động chào hỏi hàng xóm và sẵn sàng giúp đỡ những điều giản dị như giữ cửa thang máy, chỉ đường hoặc đóng góp vào các hoạt động thiện nguyện của khu dân cư. Khi bạn mở lòng với cộng đồng, bạn sẽ nhận lại sự ấm áp và hiếu khách chân thành từ những người bạn Philippines tốt bụng.
Bộ Phúc lợi và Phát triển Xã hội Philippines (DSWD) mô tả bayanihan là tinh thần cộng đồng cùng giúp đỡ nhau. Hình ảnh cùng khiêng nhà là biểu tượng lịch sử; ngày nay tinh thần này cũng thể hiện qua các hoạt động hỗ trợ cộng đồng.
Ảnh bìa: Ranieljosecastaneda / Wikimedia Commons, CC BY-SA 4.0; ảnh tư liệu 2016, đã cắt và thêm nhận diện.
